Malatya Kayısısında Tehlike Çanları: Özbek Kayısısı Pazarda Yayılıyor

Malatya Kayısısında Tehlike Çanları: Özbek Kayısısı Pazarda Yayılıyor!

Avrupa Birliği'nin coğrafi işaretine sahip Malatya kayısısı için tehlike çanları çalıyor. Geçen yıl zirai don nedeniyle ürünün büyük bölümünü kaybeden Malatya'da bu yıl kayısı bol ancak düşük  fiyat üreticinin maliyetini kurtarmıyor. 

Kuru kayısının en önemli çıkış kapısı Avrupa'da ise Türk kayısısı artık pahalı bulunuyor. Türkiye'ye 6-8 dolardan  kuru kayısı ihraç ederken, son yıllarda kayısı üretiminde atak yapan Özbekistan ortalama 2 dolara tüm dünyaya kuru kayısı satmaya başladı.

Geçtiğimiz yıl Türkiye bile kuru kayısıyı Özbekistan'dan aldı. İhracat endişesi taşıyan üreticiler, TMO'nun piyasaya girerek alım yapmasını istiyor.

Türkiye dünya kuru kayısı üretimi ve ihracatının lideri. Malatya Ticaret Borsası verilerine göre 1978-2024 arasında 2 milyon 742 bin ton kuru kayısı ihraç edilerek yaklaşık 8 milyar dolar gelir elde edildi. Ancak sektör şimdi hem içeride fiyat hem de dışarıda rekabet sorunuyla karşı karşıya.

KAYISI BOL, ÜRETİCİ TMO'NUN ALIM YAPMASINI İSTİYOR

2025'teki zirai donun ardından bu yıl üretim yeniden yükseldi. Malatya için 2026 kuru kayısı rekoltesi 67 bin 418 ton olarak açıklandı. Ürün miktarının artmasıyla üretici fiyatları gerilerken TMO'nun alım yaparak piyasaya müdahale etmesi yönündeki talepler de arttı.

Malatya Ticaret Borsası Başkanı Ramazan Özcan ise bir kilogram kuru kayısının üretim maliyetinin 100-150 TL, dört numara ihracatlık ürünün piyasa fiyatının 260-280 TL civarında olduğunu belirterek mevcut koşullarda fiyatın maliyetin altında olmadığını savunuyor.

TÜRKİYE 6 DOLARA, ÖZBEKİSTAN 2 DOLARA SATTI

Asıl dikkat çekici gelişme dış pazarlarda yaşanıyor. Türkiye 2025 yılında 47 bin 699 ton kuru kayısı ihraç ederek 303,6 milyon dolar gelir elde etti. Buna göre kilogram başına ortalama ihracat değeri yaklaşık 6,37 dolar oldu.

Özbekistan'da ise ihracat hızla büyüyor. Özbekistan Ulusal İstatistik Komitesi verilerine göre ülke yalnızca 2025'in ilk 11 ayında 23,9 bin ton kuru kayısı ihraç etti ve 45,8 milyon dolar kazandı. İhracat miktarı bir önceki yılın aynı dönemine göre 2,4 katına çıktı. Ortalama ihracat fiyatı ise sadece 1,92 dolar/kg seviyesinde kaldı

ÖZBEK KAYISISI MALATYA KAYISISININ PAZARINI DARALTIYOR

Böylece Türkiye'nin kuru kayısısı 2025'te Özbekistan ürününün kilogram fiyatının 3 katından daha yüksek bir fiyatla dünya pazarına çıktı

Daha çarpıcı olan ise Türkiye'deki fiyatın 2026'da daha da yükselmesi. Yılın ilk 6 ayında 12 bin 844 ton kuru kayısı ihracatından 115,2 milyon dolar gelir elde edildi. Ortalama fiyat kilogram başına yaklaşık 9 dolara ulaştı.

TÜRKİYE BİLE ÖZBEKİSTAN'DAN KAYISI ALDI

Özbekistan'ın müşterileri arasında Türkiye'nin bulunması da dikkat çekiyor. Ülke 2025'in ilk 11 ayında Çin'e 5,5 bin ton, Kazakistan'a 4,6 bin ton, Türkiye'ye 4,1 bin ton, Rusya'ya 1,8 bin ton kuru kayısı sattı.

Malatya Yeşilyurt Ziraat Odası Başkanı Doğan Solmaz da üretim maliyetlerinin Orta Asya'da daha düşük olduğunu, kurutma kalitesinin yükseldiğini ve fiyat avantajının ithalatçı ülkeleri alternatif tedarikçilere yönelttiğini söylüyor.

“ORTA ASYA KRİZİNİ AŞACAĞIZ”

Tehlikenin sektör tarafından da kabul edildiğini gösteren açıklamalardan biri Malatya Ticaret Borsası Başkanı Ramazan Özcan'dan geldi. 

Özcan, 2026'nın ilk yarı ihracat rakamlarını açıklarken yeni sezon için, “Bu yıl kaybettiğimiz pazarlarla ilgili yoğun mücadele vereceğiz. Orta Asya krizini aşacağız” dedi.

Ortaya çıkan tablo Malatya kayısısında hassas bir dengeye işaret ediyor. Üreticinin gelirini koruyacak bir fiyat istenirken, fiyatın fazla yükselmesi halinde dünya pazarındaki müşterinin çok daha ucuz kayısı satan Orta Asya ülkelerine yönelmesi riski bulunuyor.